Mijn boekrecensies in Humo

Lees al mijn reviews hier

 

 

 

 

 

 

Volledige recensie:

Bij weinig auteurs liggen lof en afwijzing zo ver uit elkaar als bij Alice Munro: De 86-jarige Nobelprijswinnares wordt weleens de Canadese Tsjechov of de meester van het hedendaagse kortverhaal genoemd maar krijgt net zo vaak te horen dat ze eentonig, langdradig en ouderwets zou zijn. De tot het bejubelende kamp behorende schrijfster Marja Pruis en haar dochter Greta Le Blansch stelden een best-of bundel van eerder gepubliceerde verhalen samen. Wel vreemd dat we ter inleiding via hun onderlinge briefwisseling vernemen hoe ze tot hun hartverscheurende keuzes kwamen terwijl tien van de elf verhalen ook al opdoken in de in 2014 verschenen Engelstalige bundel ‘Family Furnishings’.
Ondanks de veelzijdigheid aan thema’s staan de typische ingrediënten bij de Canadese schrijfster zo goed als vast: haar van moderniteit ontdane verhalen spelen zich steevast af in een landelijk decor dat bevolkt wordt door zorgvuldig gekenschetste personages die even vaak meester als speelbal van hun eigen lot zijn. Het geeft de verhalen een tijdloos karakter maar vraagt van de lezer ook tijd en inlevingsvermogen. Munro is onthaasting avant la lettre. Met fijnzinnige humor en diepgravende levenswijsheid balanceert ze geduldig op het slappe koord tussen tonen en vertellen. Het slakkengangetje waarmee de levens van haar personages worden getekend en het uitblijven van sensatie werken verraderlijk, want bij Munro is lui lezen verliezen. Ze eist het voordeel van je twijfel en je engagement om actief bijzaak van hoofdzaak te onderscheiden en uit te vissen of je juist moet uitzoomen of eerder inzoomen. En op wat dan? Als je focus op het foute ogenblik onscherp wordt, loop je mogelijk al iets cruciaals mis.
Munro verkiest precisie en waarachtigheid boven schoonheid om zich zo voluit te kunnen concentreren op het enige wat er, in de woorden van collega en fan Jonathan Franzen, écht toe doet: ‘people, people, people’. Of accurater: women, women, women. Mannen worden als eendimensionale karakters opgevoerd en geven meestal een lompe, onsympathieke indruk. Vrouwen zijn daarentegen complexe wezens met onnauwkeurige herinneringen aan hun verledens en specifieke ideeën over hun toekomst. Munro lezen is speels speculeren: verankerd in het heden wordt een episode van dertig jaar geleden ontleed, maar waarom nu pas? Is er een beweegreden die net buiten het vizier van de lezer valt? Blijkbaar kan je je ware aard enkel terugkijkend opdelven en aldus de emotionele erosie ervan ontleden. Het gebeurt dikwijls dat er bij dergelijke opgraving iets naar boven komt wat Munro snel weer terug stopt. Een mogelijk zijpad ka n zomaar in een doodlopend steegje veranderen. Zand erover. Zoals bij Lorna (‘Post-and-Beam’) die op haar trouwdag niet uit angst of geluk huilt, maar omdat het ouderlijk huis dat ze zal achterlaten plotseling zo dierbaar aanvoelt. De lezer krijgt enkel dit detail. Munro lezen is vaak ook ook zelf Munro schrijven.
Het meest spectaculaire verhaal ‘Dimensies’ heeft een zeldzaam complexe man als epicentrum. Nadat hij zijn drie kinderen op gruwelijke wijze heeft vermoord, blijft zijn vrouw hem toch bezoeken in de gevangenis. Vervuld met een hartverwarmende gloed van mededogen luistert ze naar haar echtgenoot. In zijn monoloog die doet denken aan de illustere misdadiger Moosbrugger in Robert Musils ‘De man zonder eigenschappen’, komt de zelfkennis en het uitgestelde inzicht in de buitenwereld pas op het moment dat die wereld hem als een monster beschouwt.
Welbeschouwd lijkt Munro de essentie van lijvige romans te destilleren tot fijn uitgekiende hapjes waarin het volledige smaakpalet aanwezig is. In het proeven van deze amuse-gueules waan je je net als bij die andere grootmeester van het korte verhaal Raymond Carver op een roadtrip doorheen Noord-Amerika waarbij je lukraak halthoudt en binnengluurt in woonkamers bevolkt met doodgewone mensen. Het verschil is dat we bij Carver met de deur in huis vallen terwijl we bij zijn vrouwelijke tegenhanger via een veelzeggend detail, een weemoedige terugblik op het verleden of een te lang uitgesteld verlangen langzamerhand de levens binnenstappen. Door het raampje zien we een dove grootmoeder waarvan niemand weet wat ze denkt, een Charles Dickens-hater die het gevoel heeft in een van diens romans te zitten of een vrouw die teleurgesteld is in haar huwelijk. Deze beelden zijn even herkenbaar als verrassend. Munro neemt je hand en legt die op karakteristieke emoties en situaties waar je jouw vingers net niet op kunt leggen. Het is één van de grootste troeven van de literatuur: herkenbare dingen op papier aantreffen, maar dan mooier of preciezer verwoord.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements